Hiking-info.net

Terwijl we in ons land van mooi lenteweer kunnen genieten gaat het zuidwesten van Europa gebukt onder harde weeromstandigheden. De grote hoeveelheden verse sneeuw in de Alpen en Pyreneeën van de laatste dagen veroorzaken talloze lawines. Gisteren namiddag, 20 april rond 16u30 is in de Franse Pyreneeën een enorme spontane lawine ontstaan op de noordflank van de Piméné (2801m).

Lees verder...

Heftig

Misschien een stomme vraag, maar wat is een föhnstorm?

Klik hier voor meer info. Levert in ieder geval mooie plaatjes op.

Tchin, Dzjow laat op zich wachten met een antwoord. Misschien hem even achter z’n vodden zitten

Stel je een vochtige, warme luchtmassa voor die tegen een berg aanbotst. De lucht wordt gedwongen tegen de bergwand op te stijgen. Stijgen wil zeggen lagere luchtdruk en dalende temperatuur (ongeveer 1 °C per 100 meter voor droge lucht). Als de lucht maar vochtig genoeg is of als de lucht maar genoeg moet stijgen om de berg over te raken, zal er damp condenseren (koudere lucht kan nu eenmaal minder vocht bevatten) met neerslag tot gevolg. Bij condensatie komt warmte vrij met als gevolg dat de temperatuursdaling per 100 meter ipv 1 °C per 100 meter ‘slechts’ 0,5 °C per 100 meter bedraagd. Als de luchtmassa dus 1000 meter is moeten stijgen om de bergkam over te raken, dan is dat gepaard gegaan met een temperatuursdaling van ongeveer 5 °C. Aan de andere kant van de berg daalt die luchtmassa echter, de luchtdruk neemt terug toe, opwarming treed op, wolken verdampen terug. Aangezien deze luchtmassa ondertussen een stuk droger is geworden stijgt de temperatuur van die luchtmassa per 100 meter daling ongeveer met 1 °C. Het resultaat is dat aan de andere kant van de berg een droge warme luchtmassa neerdaalt.
De föhn is iets wat typisch geassocieerd wordt met de Alpen met een vochtige luchtmassa die langs de zuidkant tegen de berg op kruipt en een droge, warme wind langs de noordzijde. Op gelijke hoogte zal de temperatuur langs de noordzijde hoger liggen dan aan de zuidzijde (terwijl je zou verwachten dat de noordkant, verstoken van veel zonneinstraling, net kouder zou zijn). Boven op de bergkam kan een harde wind waaien van pakweg 100-150 km/uur. Geen volledig veilig plekje voor een alpinist of bergwandelaar. De warme lucht langs de noordkant doet echter ook de sneeuw smelten met lawines tot gevolg. Weeral iets dat je niet verwacht langs de noordzijde met beperkte directe instraling. Gezien de gevolgen is het dus niet onhandig om als alpinist/bergwandelaar te weten wat de gevolgen zijn van een föhn en onder welke omstandigheden een föhn kan optreden. Hoe moeten de drukgebieden liggen bv.
Kortom, tijd voor de master himself. 

PS: ik geeft het toe, voor de cijfertjes heb ik een paar boeken uit de kast getrokken.

Ooit heb ik een licentiaatsthesis gemaakt over foehn in de Alpen. Ik durfde al niet te reageren want als ik erover begin stopt het misschien niet meer. 

Foehn is een warme droge vlagerige valwind aan de lijzijde (windafwaartse zijde) van een gebergte.

Woubeir legt hier de foehntheorie uit van de Oostenrijker Hahn zoals die het fenomeen probeerde te verklaren in de 19de eeuw. Het schandalige is nu dat deze oude theorie in alle “doorsnee” boekjes over weer in de bergen vandaag de dag nog steeds uitgelegd staat terwijl deze theorie totaal niet klopt. Het mechanisme achter foehn is veel complexer. Het kan ook optreden wanneer er totaal geen neerslag of wolken zich vormen aan de loefzijde van het gebergte (en zo beginnen alle foehns over de Alpen). Geen condensatie dus langs de loefzijde, de warme wind moet dus van elders vandaan komen. Kort gezegd komt het erop neer dat de onderste luchtlaag tegen de loefzijde van het gebergte wordt geblokkeerd en lucht uit hogere luchtlagen langs de lijzijde omlaag stroomt terwijl deze droog adiabatisch opwarmt. Maar nu gebruik ik waarschijnlijk alweer te moeilijke woorden.

Trouwens een weetje: bij zeer krachtige foehn over de Alpen treden er bruuske minuscule luchtdrukvariaties op welke een stress veroorzaken op het menselijk lichaam. Men noemt dit de foehnziekte. Je kan dan hoofdpijn krijgen en braakneigingen. Er bestaat een waarschuwingssysteem in Zwitserland waarbij bepaalde hospitalen worden gewaarschuwd wanneer krachtige foehn wordt verwacht. Dit is vooral in het belang voor het plannen van risicovolle hartoperaties. De kans dat je zelf ooit een zware foehn zult meemaken is waarschijnlijk klein want erg vaak komen deze niet voor.

den dzjow - 23 april 2008 04:57 PM

Ooit heb ik een licentiaatsthesis gemaakt over foehn in de Alpen. Ik durfde al niet te reageren want als ik erover begin stopt het misschien niet meer. 

Doe gerust voort. Laat u maar eens goed gaan. 

den dzjow - 23 april 2008 04:57 PM

Woubeir legt hier de foehntheorie uit van de Oostenrijker Hahn zoals die het fenomeen probeerde te verklaren in de 19de eeuw. Het schandalige is nu dat deze oude theorie in alle “doorsnee” boekjes over weer in de bergen vandaag de dag nog steeds uitgelegd staat terwijl deze theorie totaal niet klopt.

Is de theorie dan totaal verkeerd of gewoon te beperkt. Ik heb twee boeken uit m’n kast getrokken. De eerste betreft “La météo de montagne” van de CAF en geschreven door iemand die toch jarenlang de meteo dienst in Chamonix heeft geleid. Voor zover ik het goed lees beschrijft hij het fenomeen van de föhn volgens de theorie van Hahn, maar daarnaast ook wat hij omschrijft als de “faux föhn” en lijkt neer te komen op het mechanisme zoals jij dat beschrijft (geen wolkenvorm, niet het fenomeen van luchtmassa’s die eerst opstijgen en daarna terug dalen maar luchtmassa op hoogte die dalen als gevolg van lage drukontwikkelingen langs de lijzijde. Dus twee mechanismen los van elkaar

Daarnaast “Meterology Today” van Ahrens die inderdaad terug verwijst naar de “faux föhn” (niet dat hij die term gebruikt natuurlijk), maar die de theorie van Hahn aanhaalt als een versterkend effect van de föhn. Dus niet het één of het ander, maar de algemene theorie van de “faux föhn” die versterkt kan worden door “Hahn-föhn”.

Does this make any sense?

“Météo de Montagne” geeft ook aan dat de föhn (vaak) begint met het binnendrijven van een koude luchtmassa aan de lijzijde en zo de condities creëert voor de lage druk aan de lijzijde. Allé, zo begrijp ik het toch. Term in het Frans is “contre-föhn”

Woubeir - 23 april 2008 08:13 PM

Is de theorie dan totaal verkeerd of gewoon te beperkt. Ik heb twee boeken uit m’n kast getrokken. De eerste betreft “La météo de montagne” van de CAF en geschreven door iemand die toch jarenlang de meteo dienst in Chamonix heeft geleid. Voor zover ik het goed lees beschrijft hij het fenomeen van de föhn volgens de theorie van Hahn, maar daarnaast ook wat hij omschrijft als de “faux föhn” en lijkt neer te komen op het mechanisme zoals jij dat beschrijft (geen wolkenvorm, niet het fenomeen van luchtmassa’s die eerst opstijgen en daarna terug dalen maar luchtmassa op hoogte die dalen als gevolg van lage drukontwikkelingen langs de lijzijde. Dus twee mechanismen los van elkaar

Daarnaast “Meterology Today” van Ahrens die inderdaad terug verwijst naar de “faux föhn” (niet dat hij die term gebruikt natuurlijk), maar die de theorie van Hahn aanhaalt als een versterkend effect van de föhn. Dus niet het één of het ander, maar de algemene theorie van de “faux föhn” die versterkt kan worden door “Hahn-föhn”.

Does this make any sense?

Amai Woubeir, zo geïnteresseerd dat je opzoekingswerk hebt verricht?

Ik zal een antwoord geven door kort over de geschiedenis te gaan van foehnstudies in de Alpen. Eerst dacht men altijd dat het doodgewoon warme saharalucht was. Julius von Hann kwam in 1866 met zijn thermodynamische foehntheorie op de proppen. Dat was uiteraard in een tijd zonder satellietbeelden enzomeer zodat men zich geen duidelijk beeld kon schetsen van wat er zich aan de Italiaanse zijde afspeelde. Niet veel later merkte Hann zelf op dat het wel eens niet regende aan de Italiaanse zijde wanneer hij de Brennerpas over stak bij zuidfoehn. In 1885 al stelde hij zo zelf zijn eerste theorie bij door te stellen dat de opwarming ook wel eens kon resulteren uit het droog adiabatisch neerdalen van potentieel warmere lucht uit hogere luchtlagen bij afwezigheid van neerslag aan de loefzijde, maar daarmee verwierp hij zijn eerste theorie nog niet. Op deze laatste theorie van Hann werd kort daarop veel kritiek gegeven met als resultaat dat enkel zijn eerste theorie algemeen werd geaccepteerd en zich inburgerde in de literatuur.

Tot WOII heeft men dan vooral getracht via experimenten een antwoord te vinden (ondermeer met levensgevaarlijke bemande ballonvluchten). Daaruit is heel wat kennis voortgevloeid betreffende de dynamica (beweging) van de luchtstroom aan de lijzijde maar vrijwel niets in thermodynamische zin (warme oorsprong).

In 1982 werd voor het eerst een grootschalig internationaal observationeel experiment uitgevoerd over heel de Alpen (ALPEX-experiment) waarbij men ondermeer met vliegtuigen met meetapparatuur dag in dag uit heen en weer over de Alpen vloog. In navolging van dit experiment kon pas in 1985 Hann zijn eerste theorie grondig weerlegd worden en dat gebeurde nota bene door een vrouw (Petra Seibert). Uit het experiment bleek dat bij zuidfoehn alle lucht onder 2000 à 2500m over de Po-vlakte wordt geblokkeerd en dus totaal de bergen niet over geraakt (low-level blocking). De thermodynamische foehntheorie zoals Hann die formuleerde klopt dus in strikte zin niet vermits hij ervan uit ging dat heel de luchtmassa over de Po-vlakte de Alpen over geraakt. Het bekende figuurtje 10.29 op p262 in Meteorology Today dat Hann zijn theorie visueel voorstelt is dus fout (gelijkaardig figuurtje). De blauwe stijgende pijlen onder 2000m aan de linkse kant van de berg moet je in feite dus schrappen. Spijtig genoeg kom je in veel te veel handboeken dit figuurtje nog tegen en wordt het principe niet fatsoendelijk uitgelegd of nog steeds als twee afzonderlijke mechanismen. Het feit dat men Hann zijn theorie voor meer dan 100 jaar niet sluitend heeft kunnen weerleggen zal hier wel veel mee te maken hebben. De ongelukkige franse term faux-foehn moet je ook in dit licht zien.

Nu, de Alpenhoofdkam is gemiddeld 3000m hoog. Die resulterende 500 à 1000m geraakt er dus wel langzaamaan over. Uit ALPEX bleek nu dat bij neerslag aan de loefzijde het effect van verzadigd adiabatische afkoeling (6.5°c/1000m) aan de loefzijde in die 500 à 1000m onder kamniveau en droog adiabatische compressie (9.8°c/1000m) aan de lijzijde wel speelt maar alleszinds een minieme bijdrage levert (<5%) tegenover het andere effect. Het overgrootte deel van de foehnlucht is immers afkomstig van de potentieel warmere lucht rond en net boven kamniveau aan de loefzijde en slechts een klein aandeel is afkomstig van die lucht in die 500 à 1000m dikke laag onder kamniveau. Hann zijn idee speelt dus zeer beperkt mee, maar alleszinds niet in die strikte zin zoals hij het zag (en zoals de figuurtjes het voorstellen).

In 1999 heeft men een tweede groot experiment uitgevoerd waaruit hetzelfde kon geconcludeerd worden, ook voor noordfoehn.

Woubeir - 23 april 2008 08:13 PM

“Météo de Montagne” geeft ook aan dat de föhn (vaak) begint met het binnendrijven van een koude luchtmassa aan de lijzijde en zo de condities creëert voor de lage druk aan de lijzijde. Allé, zo begrijp ik het toch. Term in het Frans is “contre-föhn”

Vooral in de winter zijn de valleien in de Alpen vaak gevuld met koude lucht met daarboven een scherpe temperatuursinversie (koude poelen genaamd). Een foehn kan deze moeilijk opruimen, maar als het gebeurt is de temperatuurtoename enorm, in de lagere valleien is dat dan meer dan 20° in enkele minuten tijd. Die koude lucht aan de lijzijde verscherpt het luchtdrukverschil over de Alpen niet, integendeel. De warmere (en dus lichtere) foehnlucht zelf doet dat wel.

Genoeg nu voor vandaag. 

Interessant om eens te lezen

Vind ik ook. We zijn weer heel wat wijzer geworden vandaag

den dzjow - 24 april 2008 11:36 AM

Amai Woubeir, zo geïnteresseerd dat je opzoekingswerk hebt verricht?

Een mens kan nooit genoeg weten. Als ik de bergen intrek vind ik het toch makkelijk om ergens te kunnen inschatten aan wat ik me mag verwachten en het is gewoon ook interessant om te weten wat er achter zit. Dat maakt het ook veel gemakkelijker.
Ik zou het bv. niet erg vinden om eens over een paar specifieke weerfenomenen die relevant kunnen zijn voor alpinisten en wandelaars hier wat meer info te vinden. Op basis van de literatuur die ik thuis heb liggen ( nen handboek of 5 of zo) zou ik dat misschien zelf nog kunnen schrijven, maar ik heb het dan gewoon “uit de boekskes” terwijl jij er beroepsmatig mee bezig bent en er een beter zicht op hebt. En blijkbaar vertonen die boeken toch nog een paar stevige fouten. Een mens vraagt zich af wat er dan nog niet klopt. Eigenlijk wel triest dat een werk zoals Meteorology Today, wat toch wel een standaardwerk lijkt en toch vrij gespecialiseerd, nog dergelijke fouten vertoond. En dat terwijl het weerleggen van de theorie blijkbaar al uit 1985 stamt. Staan de mechanismen van de föhn dan nog ter discussie of is er toch enige eensgezindheid over (hoewel degelijke wetenschap natuurlijk vertrekt dat niks absoluut is en over ales moet kunnen worden gediscussieerd).

OK, als ik het goed begrijp is een lagedruk trog aan de lijzijde wel een noodzakelijke voorwaarde. Hoe ontstaat die dan? Heeft dat te maken met de ligging van lage en hoge drukgebieden? Kan je op de basis van een algmene weerkaart van Europa waarop drukgebieden staan aangegeven, een idee krijgen waar de föhn zich voordoen?
Heb ik al gezegd dat een mens nooit genoeg kan weten

Woubeir - 24 april 2008 03:43 PM

Ik zou het bv. niet erg vinden om eens over een paar specifieke weerfenomenen die relevant kunnen zijn voor alpinisten en wandelaars hier wat meer info te vinden. Op basis van de literatuur die ik thuis heb liggen ( nen handboek of 5 of zo) zou ik dat misschien zelf nog kunnen schrijven, maar ik heb het dan gewoon “uit de boekskes” terwijl jij er beroepsmatig mee bezig bent en er een beter zicht op hebt.

volledig mee eens en misschien ook enkele eenvoudige tips om een inschatting te kunnen maken van het weer voor de komende dag. Bv in de situatie je staat op een bergtop en ziet een groot wolkenpak ergens verderop, hoe inschatten of dit regen of erger is of gewoon bewolking is, eventuele fenomenen die duiden op slecht weer de dag erna of zoiets dergelijks (met genoeg beeldmateriaal veeeel prentjes!)
Voor zover dit mogelijk is op visuele basis.

In chamonix bijvoorbeeld als er rond de drus of de grande jorasses een wolkenpak zit, ziet het er niet goed uit voor de komende dagen!

ik sluit me aan bij het verzoek van bovenstaande collega’s: praktische weertips voor bergtochten zijn zeer welkom!
of kunnen we ergens een weerman boeken om mee te nemen?

Ok, nu nog nen lichtgewicht weerman voor in de rugzak

Zijn jullie helderziend ofzo?

Ok, nu gaat de verassing er later af zijn want ik wilde het eigenlijk nog stil houden. Zal ik maar verklappen dat ik een tijd geleden ben begonnen met tijdens dode uren een hiking-weercursus te schrijven die hier moet gaan verschijnen. Als alles goed gaat komt er binnenkort een eerste deel aan. En genoeg figuurtjes en prentjes… als mijnheer webmaster geen te grote limieten stelt komt dat wel in orde. 
Toch alvast plezant om te horen dat er wel degelijk interesse voor is.

Woubeir - 24 april 2008 03:43 PM

En blijkbaar vertonen die boeken toch nog een paar stevige fouten. Een mens vraagt zich af wat er dan nog niet klopt. Eigenlijk wel triest dat een werk zoals Meteorology Today, wat toch wel een standaardwerk lijkt en toch vrij gespecialiseerd, nog dergelijke fouten vertoond.

Meteorology Today is zeker een heel goed boek, laat dat duidelijk zijn. Ik ken maar één onderwerp waar in de niet-vakliteratuur een, zeg maar schoonheidsfoutje zich hardnekkig blijft doorzetten en dat is dit foehngedoe. Dus het is nu absoluut niet zo dat je nu alles moet gaan wantrouwen.

den dzjow - 24 april 2008 10:38 PM

Zijn jullie helderziend ofzo?

Ja

3 maal hoera voor de joeri! ik kijk er naar uit!

den dzjow - 24 april 2008 10:38 PM

Zijn jullie helderziend ofzo?

Ok, nu gaat de verassing er later af zijn want ik wilde het eigenlijk nog stil houden. Zal ik maar verklappen dat ik een tijd geleden ben begonnen met tijdens dode uren een hiking-weercursus te schrijven die hier moet gaan verschijnen. Als alles goed gaat komt er binnenkort een eerste deel aan. En genoeg figuurtjes en prentjes… als mijnheer webmaster geen te grote limieten stelt komt dat wel in orde. 
Toch alvast plezant om te horen dat er wel degelijk interesse voor is.

Dit vind ik toch ook zeer positief nieuws. Als ik dan binnekort de weerkunde les ôp de hiking cursus krijg val ik tenminste niet helemaal door de mand